تاریخچه قهوه: از افسانههای اتیوپی تا فنجانِ صبحگاهی شما قهوه تنها یک نوشیدنی نیست؛ قهوه تاریخِ استعمار، تجارت، نوآوری و فرهنگ است. اگر بخواهیم داستان آن را بازگو کنیم، باید به قرنها پیش بازگردیم.
اولین و مشهورترین داستان درباره کشف قهوه، به یک چوپان اتیوپیایی به نام کالدی (Kaldi) برمیگردد.
او متوجه شد هر زمان بزهایش از میوههای قرمز یک درخت خاص میخورند، تا شب پرانرژی هستند و نمیخوابند. کالدی این میوه را امتحان کرد و او هم حس سرزندگی عجیبی گرفت. او میوهها را به یک راهب صومعه نشان داد، اما راهب که آن را «شیطانی» میدانست، میوهها را در آتش انداخت. با سوختن دانهها، عطر دلانگیزی بلند شد؛ آنها دانهها را از آتش درآوردند، خرد کردند و اولین قهوه تاریخ را دم کردند.
قهوه از اتیوپی به یمن رفت. در قرن ۱۵، در صومعههای یمن برای بیدار ماندن در مراسمهای شبانه از قهوه استفاده میشد. تا قرن ۱۶، این نوشیدنی به ایران، مصر، سوریه و ترکیه رسید. در این دوران، اولین کافیشاپهای جهان (به نام «قهوهخانه») در استانبول افتتاح شدند؛ مکانهایی که در آن مردم برای بحثهای سیاسی، بازیهای فکری و معاشرت جمع میشدند.
وقتی قهوه به اروپا رسید، با مقاومت کلیسا مواجه شد. کشیشها به آن لقب «نوشیدنی شیطان» دادند، اما وقتی پاپ کلمنت هشتم آن را امتحان کرد و از طعمش لذت برد، آن را برکت داد و گفت: «حیف است که این نوشیدنی فقط در اختیار مسلمانان باشد!»
در قرن ۱۷، کافیشاپها در لندن، پاریس و وین باز شدند. کافیشاپهای لندن به قدری مهم شدند که به آنها «دانشگاههای یک پنی» میگفتند؛ چون با خرید یک فنجان قهوه، میشد در بحثهای علمی و ادبی شرکت کرد. حتی شرکت بیمه مشهور «لویدز» (Lloyd’s) از یک قهوهخانه متولد شد!
تا قبل از قرن ۱۷، اعراب انحصار تولید قهوه را داشتند. اما هلندیها موفق شدند نهال قهوه را به اندونزی (جاوا) ببرند. بعدها فرانسویها قهوه را به کارائیب بردند و از آنجا قهوه به برزیل رسید. برزیل امروزه بزرگترین تولیدکننده قهوه جهان است.
تاریخ قهوه به سه دوره اصلی تقسیم میشود:
موج اول: قهوه به عنوان یک محصول ارزان و مصرفی (مثل قهوههای فوری و کنسروی).
موج دوم: ظهور کافیشاپهای زنجیرهای مثل استارباکس که قهوه را به یک تجربه اجتماعی تبدیل کردند.
موج سوم: دورانی که ما در آن هستیم؛ دوران «قهوه تخصصی» (Specialty Coffee). در این دوره، تمرکز بر کیفیت دانه، شفافیت در خاستگاه، روشهای رستکردن دقیق و لذت بردن از طعمهای منحصربهفردِ هر منطقه است (همان کاری که ما در جیکافی انجام میدهیم).
